Logo TNBSP
zaprojektował i opracował graficznie mgr Bogusław Czyczkan
Lwowska Naukowa Biblioteka im. W. Stefanyka [1]

Na skrzyżowaniu ulic Kopernika i Stefanyka, w cieniu drzew, znajduje się gmach Biblioteki Naukowej imienia Wasyla Stefanyka. Jest to właśnie ten pisarz, o którym swego czasu mówiono: "Jak mocno, krótko i strasznie pisze ten człowiek".

W budynku kiedyś był kościół Karmelitek Bosych, później zamknięty. Budynek biblioteki jest uważany za jeden z najdoskonalszych pomników klasycyzmu w architekturze Lwowa . Nam Polakom jest on znany jako Zakład Narodowy im. Ossolińskich, który powstał w 1817 r. we Lwowie z fundacji Józefa Maksymiliana Ossolińskiego i był darem dla narodu polskiego. - Tyle historia a dzień dzisiejszy?

Biblioteka im. Wasyla Stefanyka we Lwowie jest filią Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, której siedziba mieści się w Kijowie. Zbiór im. Stefanyka Państwowej Akademii Nauk Ukrainy we Lwowie jest jednym z największych i najbogatszych zbiorów. Oficjalnie założona w 1940 r. przechowuje zbiory 80 różnych bibliotek i prywatnych kolekcji przedwojennego Lwowa, jest instytucją gromadzącą publikacje i rękopisy dotyczące dawnej i współczesnej Ukrainy.Biblioteka posiada 4 czytelnie, jedna z nich została przeznaczona wyłącznie dla naukowców.

W bibliotece na korytarzach I piętra ciągnął się dziesiątki metrów szaf katalogowych. Znajdują się w nich: Katalog alfabetyczny autorski, w którym można poszukać według nazwiska autora (pisany cyrylicą, łaciński i ukraiński). Katalogi alfabetyczne, tytułowy także w językach jak wyżej, katalog wg UKD, katalog miejsca wydania (Kijów, Lwów, Frankfurt, Wiedeń, Monachium) i czasu wydania (od 1990 r. przez kolejne lata do 2004), numeru inwentarzowego w przedziałach do 100, do 1000, do 10 000. Katalog nowości przychodzących, pozyskiwanych (biblioteka otrzymuje egzemplarz obowiązkowy), oraz katalog tematyczny liczący 29 działów.





Podstawę zbiorów stanowi dział rękopisów, który w 1940 roku liczył 248 dokumentów, a teraz wymienia się ich ponad 120 tys. Jest to kolekcja naukowo-autorskich archiwów przełomu XIX i XX wieku i innych dokumentów rodzinnych, takich jak listy, akta własnościowe i inne łączące w sobie dokumenty polityczne i państwowe od XVI wieku, kolekcje autografów arabskich, perskich, armeńskich i innych od XIII wieku. Imienne dyplomy, wyróżnienia, listy gratulacyjne, rękopisy muzyczne i nuty od XVI wieku. Mapy, fotodokumenty kartograficzne i inne. Zgromadzone rękopisy i dokumenty można umownie podzielić na grupy tematyczne:
- archiwa majątkowe, rodzinne oraz archiwa rodzinno-majątkowe
- archiwa osobowe
- archiwa organizacji, stowarzyszeń, towarzystw, redakcji

Pochodzenie autografów, dyplomów, listów pochwalnych prezentują słowiańskie pisane cyrylicą rękopisy, wśród których Niemałą grupę stanowią 13 i 14 wieczne kodeksy zachowane w całości lub we fragmentach: " Słowo o Błogosławionym Koźmie Preswietelu", "Prorok", "Biblijny Apostoł", "Ewangelia Aprokosa". Bardzo ciekawe ukraińskie leksykony i traktaty: I. Nasiana "O ustawach klasztorów" oraz "Kroniki to jest historia świata" nieznanego autora i inne z XV w. Unikalne XVI wieczne przykłady mowy ukraińskiej "Krechiwskij Apostoł" i "Drugi Litewski Statut". Wyrazisty ornament i kolorystykę mają rękopisy zachodnioukraińskiego pochodzenia - "Święty Apostoł " z końca XV w. Zbiory ewangelii, i XVI wiecznych tekstów kościelnych pisane cyrylicą książki tłumaczone na języki słowiańskie do posługiwania się w kościele w czasie mszy, armeńskie rękopisy XVII - XIX wieczne w większości o tematyce religijnej. Arabskie kodeksy z XVI wieku, Koran, literatura o tematyce żydowskiej, Talmud i inne prace w języku jidisz. Rękopisy włoskie z IVX wieku oraz majątkowe dokumenty rodziny de'Rubeiz miasta Udine w Italii, księgi kościelne, łacińskie rękopisy zbiory klasztoru Benedyktynów, traktaty filozoficzne znajdujące się w zbiorach prywatnych rodów Baworowskich i Dzieduszyckich. Polskie rękopisy od XVI do XIX wieku twórców kultury i nauki. Rodowo - majątkowe archiwa potwierdzające własność ziem i majątków z XVI-XIX w. są cennym nabytkiem do historii feudalnych stosunków Ukrainy, Białorusi i Litwy tego okresu. Podobne w treści dokumenty dotyczące Łotwy znajdują się w archiwach w Borchiw na Litwie. Oryginalne dokumenty dotyczące wyzwolenia ukraińskiego narodu w latach 1648-1654. Duży zbiór stanowią dokumenty obrazujące rozwój cerkwi na Ukrainie. Dział wydań periodycznych jest samodzielną wydzieloną jednostką z zadaniem zbierania periodycznych wydań i ich wypożyczania. Zbiór gazet, czasopism, mikrofilmów liczy 2 mln. różnych dokumentów Historia ukraińskiego dziennikarstwa w Galicji w II połowie XIX wieku zawiera wydania artykułów prasowych wielu gazet i czasopism do których pisali min. Dzieduszycki, O. Makarow, P. Świstun, M. Kaczkowski.

Ponad 300 tys. ukraińskich i zagranicznych wydań o tematyce malarstwa, dekoracyjno scenograficznych przykładów dekoracji, rozwiązań architektonicznych, utworów muzycznych, książek, albumów, czasopism, nut, fotografii grafik i innych wytworów sztuki tworzy oddział artystyczny. W kolekcji są prace Durrera, Rembrandta, Uamaro, Ordy. Zbiory nut reprezentują prace ukraińskich muzyków oraz min. Musorgskiego, Szuberta, Mozarta, Czajkowskiego, Moniuszki i Chopina.

W dziale kartografii znajduje się ponad 14 tys. unikalnych dokumentów kartograficznych. Są to jedne z największych na Ukrainie zbiory kartograficznych starodruków jakim jest wydana w XVI w. duża ilość atlasów i map. Są tu też zbiory sowieckich map z lat 20 i 30 XX wieku oraz wydawnictwa kartograficzne byłych krajów socjalistycznych. Najdawniejszym wydawnictwem w kolekcji jest Geografia wydana przez Ptolemeusza w Strasburgu w 1513 roku. Z końca XVI wieku pochodzi dużo wydań prac znakomitego flamandzkiego kartografa A. Ortelija. Osobliwością jest Atlas Świata z 1584 r. antwerpskie wydanie Atlasu Starodawnego Świata z 1601 roku. Jest także pierwsze wydanie Atlasu autorstwa G. Merkatora wydanego w 1595 r. w Dujsburzji. XVII wiek reprezentują mapy G. Bopłana wydane w Gdańsku w 1650 r. Mapy Ukrainy z późniejszymi poprawkami niektórych części terytoriów Kijewszczyzny, Bracławszczyzny i Pokucia. Bogata jest kolekcja reprezentowana przez niemieckich kartografów M. Zojtera, I. Gomanna, atlasy różnych części świata francuskiego kartografa d' Anwilla, mapa z wyobrażeniem ukraińskich ziem austriackiego kartografa T. Łottera, pierwsze wydanie atlasu Rosji z 1745 r. W kolekcji znajdują się także plany miast, fortec, mapy działań wojsk z czasów siedmioletniej wojny 1756-63 wojen rosyjsko; szwedzkich, rosyjsko - tureckich i plany kampanii czasu Wielkiej Rewolucji Francuskiej 1789-1794 oraz pierwsza topograficzna mapa Galicji wydana w Wiedniu w 1790 r. Niezwykłą wartość kolekcji stanowią wydawnictwa dotyczące historii zachodnich województw Ukrainy, polityczno- administracyjna mapa Galicji wydana w Wiedniu w 1855 r. oraz mapy etniczne Galicji, Bukowiny i Zakarpacia.

Zbiory naukowej bibliografii liczą 70 tys. Co roku czytelnia obsługuje 9,5 tys. czytelników wypożyczając 175 tys. vol. Pracownicy tego oddziału wypożyczają i piszą prace naukowo-badawcze. Wydano ponad 200 bibliograficznych wydawnictw tematycznych, retrospektywnych, informacyjno; biograficznych roczników dotyczących osób i twórczości znanych pisarzy i uczonych. Na dziś tematyka prac naukowo-bibliograficznych skupia się na wydaniu: Dokumentalna pamięć Ukrainy. Już wydano trzy tomy bibliografii Źródła do historii miast i wsi Ukrainy, oraz wiele innych, a wśród nich rocznik bibliograficzny; Ukraińskie Karpaty; zaczynając od literatury o przyrodzie, zagospodarowaniu Karpat i rozwoju socjalno; ekonomicznym, historycznym, archeologii i etnografii tego regionu. Łącznie wydano 19 tytułów, a w przygotowaniu do druku Ukraińska leksykografia.

Główny zbiór biblioteki stanowi literatura od XVIII wieku do naszych czasów. Zbiór liczy 150 tys. Całość zbiorów o tematyce filologicznej i artystycznej literatury języków słowiańskich Ministerstwo Ukrainy w 1975 roku ustanowiło 40 tys. vol. jako depozyt. Bardzo cennymi są tu zbiory autorstwa uczonego Michaiła Wozniaka liczące 6 tys. tytułów z literaturoznawstwa i historii Ukrainy; znanego poety i literaturoznawcy Włodzimierza Łuczuka w ilości 1 tys.vol. w tym poezja narodów słowiańskich z języka bułgarskiego, czeskiego i słowackiego. W opracowaniu znajduje się podarowany niedawno bibliotece zbiór mów filologicznych Marii Derkacz w ilości 3 tys. książek. Oprócz tego do zbioru należy 43 wydań (oprócz języka ukraińskiego) wchodzących wcześniej w skład tzw. zbioru specjalnego.

Podstawę oddziału rzadkiej książki stanowi zbiór pamiątek Galicyjskiego Odrodzenia oraz kolekcja druków ulotnych, kolekcja ilustracji ukraińskich książek. Dużą grupę stanowią pamiątki zachodnioeuropejskiego drukarstwa XV, XVII wieku, inkunabuły i inne wydawnictwa zwarte z tego okresu. 7 osób zajmuje się utrzymaniem w należytym stanie kolekcji, jej udostępnianiem w myśl zasady, że na pierwszym miejscu zbiory mają służyć rozwojowi nauki i jej wykorzystaniu.

Zbiór literatury ukraińskiej liczy sobie 300 tys. vol. i był kiedyś biblioteką im. T. Szewczenki z unikalnymi drukowanymi źródłami do poznania ukraińskiej historii literatury i etnografii. Obecnie zgromadzono w nim całość produkcji wydawniczej książkowej Ukrainy do I wojny Światowej począwszy od Eneidy Kotlarowskiego, wydania biblioteki im. Tarasa Szewczenki, przede wszystkim Pamiątki biblioteki liczące 155 tomów za lata 1892-1939. Dumą jest zbiór wydań periodycznych począwszy od Zorzy Galicji z 1848 r, komplety Codziennej Gazety Ukraińskiej, Sprawy, Zorzy , Narodu, Życia i Słowa. Najcenniejszymi są wydania wcześniejszych klasyków ukraińskiego piśmiennictwa oraz kolekcja ukraińskiej prozy końca XIX i początku XX wieku. Prace naukowców wspierają wydawnictwa pisarzy emigracyjnych .

Historię architektury Galicji końca XIX stulecia do 1939 roku reprezentują w zbiorach dokumenty zawierające nazwiska budowniczych, konserwatorów pamiątek kultury lwowskiego województwa. Zbiory autografów, akty prawne uprawniające do wykonywania prac budowlanych i konserwatorskich spisane na pergaminie w XV  w. i dokumenty z lat późniejszych pochodzące ze zbiorów Ossolineum, A. S. Pietuszewicza i Baworowskich. Praca naukowo-badawcza biblioteki, to przede wszystkim opisy inwentarzowe i katalog kartkowy zbiorów okolicznościowych, nazw geograficznych i katalog przedmiotowo-rzeczowy. Księgozbiór podręczny liczy ok. 2.500 vol. i zwiera specjalną literaturę dotyczącą dyscyplin historycznych, filologicznych, heraldyki, paleontologii, archeologii oraz dokumentów życia publicznego, jak również katalogów, literatury naukowej, encyklopedii oraz komplety wydań periodycznych "Zapiski NTSZ Archiwów Ukrainy i Archiwa Radzieckie".

  Opracowanie: Danuta Binkiewicz-Kołodziej
nauczyciel bibliotekarz Zespołu Szkół nr 1 w Łęcznej,
na podstawie obserwacji podczas zwiedzania biblioteki z TNBSP
oraz wiadomości ze strony internetowej biblioteki.
Tłumaczenie własne



[1] Львівська наукова бібліотека ім. В. Стефаника (ЛНБ)
http://www.library.lviv.ua - E-mail: manuscr@lsl.lviv.ua

Powrót